Tieners en scheiding: waarom we hun veerkracht niet mogen overschatten
1 november 2024
Als familiaal bemiddelaar zie ik dagelijks hoe ingrijpend een scheiding is voor een gezin. Bij jonge kinderen zijn ouders vaak heel alert, maar bij tieners wordt de emotionele impact weleens onderschat. Omdat ze ouder zijn en zich volwassen(er) gedragen, denken we snel dat ze hun praktische en emotionele zorgen wel zullen delen, als een en ander hen te zwaar wordt. Het is echter belangrijk dat we daar niet zomaar van uitgaan dat dit zal gebeuren. In november 2024 deelde ik mijn bemiddelingservaring en -expertise over dit onderwerp in een interview met het tijdschrift Libelle. In dit artikel zet ik de belangrijkste inzichten op een rij.
De tienerwereld staat op zijn kop
Pubers bevinden zich in een cruciale fase waarin ze hun eigen identiteit ontdekken. Ze bekijken de wereld vaak nog zwart-wit. Een scheiding haalt hun veilige basis weg. Hoewel ze soms onverschillig, stoer of koel overkomen, maskeert dit gedrag vaak een innerlijke onzekerheid. Het is essentieel dat jongeren het kind van hun ouders mogen blijven. Ze mogen nooit de rol van emotionele steunpilaar voor een van de ouders krijgen, of betrokken worden in volwassen conflicten.
Hoe vertel je het?
Het nieuws van de scheiding overbrengen aan een tiener vraagt om een andere aanpak dan bij jonge kinderen. Ouders moeten een duidelijke boodschap geven, maar hoeven geen verantwoording of details over hun relatiebreuk te geven. Kinderen met een herenigingswens zouden daar een opdracht in kunnen vinden om hun ouders terug bijeen te brengen. Ouders hoeven niet te hopen op begrip. Tieners hebben het recht om boos of opstandig te zijn. Soms is praten voor hen te moeilijk. Gewoon fysiek aanwezig zijn en hen laten ventileren zonder direct in de verdediging te schieten is dan voldoende.
De cruciale rol van vrienden en de omgeving
Vriendschappen zijn alles voor een puber. Het is ontzettend waardevol als zij met leeftijdsgenoten of lotgenoten over de scheiding kunnen praten. Ouders geven hun kind hier best uitdrukkelijk de ruimte voor; ze hoeven de gezinssituatie niet geheim te houden. Daarnaast brengt een scheiding vaak logistieke uitdagingen met zich mee, zoals een verhuizing. Dit kan betekenen dat ze hun vertrouwde omgeving of hobby’s dreigen te verliezen. Toch moeten ouders eerlijk zijn en geen valse hoop geven. En ze mogen deze lastige veranderingen gerust wat proberen te compenseren door bijvoorbeeld in het weekend een keertje extra rond te rijden zodat je tiener naar zijn of haar oude jeugdbeweging of sportclub kan blijven gaan.
Twee huizen, eigen regels
Regelmatig hoor ik in mijn praktijk de vraag of ouders op exact dezelfde lijn moeten zitten qua opvoeding. Hiermee geven ze zelf eigenlijk al aan dat het onvermijdelijk is dat er verschillen zullen zijn, en dat hoeft niet problematisch te zijn. Ook ouders onder één dak zien de dingen vaak heel anders. Ze mogen wel weten dat dat best lastig kan zijn voor je kind. Het motto “choose your battles” geldt hier dan ook des te meer.
Wie heeft de regie?
Het zijn de ouders die ouderlijk gezag hebben en beslissen over de verblijfsregeling totdat het kind achttien jaar is. In de ouderschapsovereenkomsten die ik als bemiddelaar opstel, leggen we vast dat ouders de beslissingen nemen, maar dat kinderen nauw worden betrokken, passend volgens hun leeftijd en maturiteit. Kinderen moeten die stem krijgen, het is belangrijk dat ze “ertoe doen” bij het maken van afspraken die over hen gaan. Wil een tiener plots niet meer naar de andere ouder, dan kan dwingen heel moeilijk zijn. Een complexe scheiding waarbij het kind gekneld zit tussen beide ouders kan de aanleiding zijn. Vaak echter ligt de oorzaak in praktische zaken, zoals een slechte wisseldag of verre schoolroutes, of het kan een grote verandering zijn zoals de aanpassing aan een nieuwe gezinssituatie die het kind als het ware overvalt. Ouders gaan dan best zo snel mogelijk in gesprek met hun tiener.
Nieuwe partners in de puberteit
De introductie van een plusouder ligt bij tieners gevoeliger dan bij jonge kinderen. Waar een plusouder bij jonge kinderen nog een opvoedende rol opneemt, werkt dat bij pubers anders. In nieuwe gezinnen komt best een strikt onderscheid tussen opvoeding (dit blijft de taak van de biologische ouder) en de algemene huisregels (hierin trekt de plusouder mee aan de kar).